Pielgrzymowanie Profesora

Zakład Geografii Religii powstał najpierw w marzeniach prof. Antoniego Jackowskiego. Potem Profesor musiał walczyć. Tym, którzy pytali, komu potrzebna będzie taka placówka, odpowiadał spokojnie: "Wszystkim, którym będzie (!) potrzebna". Zakład został otwarty 1 czerwca 1994 r. W dniu urodzin prof. Jackowskiego.

- To naprawdę był wymarzony dzień - mówi Profesor. - Geografia religii stała się nareszcie oficjalną dyscypliną naukową. Możemy oddać się specjalności całkowicie, nic nie zakłóca badań.

Zakład powstał w obrębie Instytutu Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Szefem obu placówek jest prof. Jackowski. Uczony mocno podkreśla swój osobisty stosunek do idei ośrodka. - Spłaciłem i sądzę, że wciąż spłacam wielki dług wdzięczności wobec Matki Bożej - mówi.

W czasie II wojny światowej Antoni Jackowski mieszkał w Olsztynie pod Częstochową. Był wówczas małym, ciężko chorym na gruźlicę kości chłopcem. Po wielu tygodniach nieuleczalna wtedy choroba poczyniła spustoszenia w organizmie. Chłopiec umierał. Opiekujący się nim lekarz był bezradny. Wiary nie straciła matka.

- Mam zapaliła przy moim łóżku świeczkę, postawiła obraz Madonny Jasnogórskiej i dała mi wodę z Lourdes, którą przywiozła z pielgrzymki przed wojną - opowiada Profesor. - Wiem, że to graniczy z cudem, ale po dwóch dniach poczułem się lepiej. Wstałem z łóżka. Lekarz oniemiał. Byłem dzieckiem, jednak już wtedy pomyśłałem, że mam dług do spłacenia. Do Częstochowy poszliśmy z mamą od razu, do Lourdes pielgrzymowałem po kilkudziesięciu latach.

Prof. Jackowski mówi, że TO zawsze nadawało kierunek jego życiu. Kiedy został naukowcem, postanowił stowrzyć nową gałąź nauki. - Dla NIEJ - mówi krótko.

Do utworzenia geografii religii dążył przez całe naukowe życie. Uważa, że motywacja osobista jest mało intelektualna. Przedstawia zatem kolejny powód otwarcia Zakładu Geografii Religii. - Motywacja świecka - mówi i po namyśle uściśla - ... ale patriotyczna.

W latach 70.-80., jako młody badacz, Antoni Jackowski studiował światową literaturę religijną. Stwierdził, że w dostępnych mu przekazach prawie wcale nie wymienia się Polski. Z rzadka wspomina się jedynie o Częstochowie. Na początku lat 80. otrzymał stypendium austriackie i spędził w Austrii 9 miesięcy. Zebrał i preczytał tam całą literaturę dotyczącą pielgrzymek na świecie. Znów spotkał się z paradoksem: o polskim pielgrzymowaniu prawie w ogóle nie pisano. Nasz katolicyzm określano powszechnie jako dewocyjny i prymitywny.

- Cierpiał nie tylko mój patriotyzm - mówi Profesor. - Wiedziałem również, że to zwyczajnie nieprawda! Tradycja religijna w Polsce jest ogromna i bogata. Historia chrześcijańskiego pielgrzymowania sięga dziś tysiąclecia.

Forma protestu badacza jest tylko jedna: napisanie pracy naukowej i publikacja artykułów. W latach 80. w czasopismach włoskich, francuskich, niemieckich, japońskich, amerykańskich oraz hinduskich zaczęły ukazywać się rozprawy Profesora dotyczące pielgrzymek w Polsce. Ogromną radość sprawili mu zwłaszcza naukowcy z Indii, z uniwersytetu w Varanasi, któzy po pierwszym artykule zamówili następne materiały omawiające historię pątnictwa polskiego.

Antoni Jackowski napisał również w tym czasie dwie książki, które jednak wydania doczekały się dopiero w 1991 r. "Zarys geografii pielgrzymek" to pierwsza w literaturze światowej praca charakteryzująca pielgrzymowanie w obrębie wszystkich religii oraz przedstawiająca główne ośrodki tych religii. Drugą książkę Profesor poświęcił pielgrzymkom w Polsce.

W marcu 1994 Profesor zaprosił opiekunów sanktuariów, organizatorów pielgrzymek oraz naukowców i studentów na spotkanie w Instytucie Geografii UJ, które nazwał: Konwersatorium Pielgrzymkowe. Spotkanie okazał się potrzebne. Od tamtego dnia co miesiąc odbywają się w Krakowie Konwersatoria. Stały się tradycją, mają charakter ekumeniczny. Pokłosiem spotkań jest "Peregrinus Cracoviensis" - pismo wychodzące w charakterze zeszytów naukowych, zawierające najciekawsze wykłady Konwersatoriów. (...) - Co to jest geografia religii? - To jedna z dyscyplin naukowych geografii, która zajmuje się zjawiskami religijnymi dziejącymi się w czasie i w przestrzeni - mówi Profesor.

Przedmiotem badań, prócz migracji pielgrzymkowych, jest wiele innych problemów. Krakowski Zakład zajmuje się m.in. opisem zmian zachodzących w krajobrazach pod wpływem budownictwa sakralnego. W kręgu zainteresowań są tradycyjne nowo powstające kalwarie Polski Południowej i budownictwo cerkiewne w Beskidzie Niskim. Badaniami objęte zostało również pogranicze religijne wschodniej Polski. Obszarem pracy jest tu zwłaszcza Podlasie, podlegające wpływom przynajmniej sześciu religii i wyznań.

- Badanie zjawisk religijnych przez człowieka niewierzącego jest niemożliwe - uważa prof. Jackowski. - Naukowiec bez wiary bada na zimno, rejestruje tylko fakty. Mówi: "Tu przychodzi milion pielgrzymów" i nie rozumie, nie stara się zrozumieć duchowej strony zjawiska. W naszym Zakładzie badamy ruchy pielgrzymkowe również w judaizmie i hinduizmie. Mamy szacunek dla odmienności tych religii, ponieważ jesteśmy w stanie widzieć i rozumieć ich duchowość.

Zakład jest młody. Dumą Profesora jest młoda kadra naukowa instytucji. W lipcu 1999 r. odbyła się obrona dwóch pierwszych doktoratów w zakresie geografii religii. Dr Elżbieta Bilska-Wodecka obroniła pracę dotyczącą kalwarii w Europie, a dr Izabela Sołjan pracę poświęconą zmianom sieci sanktuariów w Karpatach Polskich w latach 1772-1992.

Tylko kilku studentów wpisuj się corocznie na specjalność "geografia religii".

- To trudna specjalizacja - przyznaje Profesor. - Oprócz wiedzy geograficznej studenci muszą wykazać się wielką wiedzą historyczną, socjologiczną i religioznawczą. Przychodzą do nas tylko zapaleńcy. Za to znakomicie się z nimi pracuje.

Instytut Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego znajduje się w szacownej, starej, okazałej budowli. W ciemnych korytarzach wiszą mapy, mapy, mapy. W Zakładzie Geografii Religii, pośród komputerów oraz między regałami ze spiętrzonymi na nich książkami, wiszą na ścianach stare obrazki, często odpustowe, często oleodruki, pierwsze plakaty - "powiadomienia" o pielgrzymkach, widoki polskich kalwarii, Madonny i święci. Być może tak ma się wyrażać cała nasza tęsknota za dawną polską tradycją, za uniesieniami tamtych ludzi, za tamtym czasem, kiedy dla Europy byliśmy wystarczająco partnerskimi katolikami. Czy można wierzyć lepiej lub gorzej? - Nie można - mówi prof. Antoni Jackowski

źródło: Maria Nowakowska-Majcher, tygodnik "Niedziela", nr 46/99, str. 17

Szacuje się, że corocznie do dużych, ponadregionalnych ośrodków kultu religijnego na świecie zmierza ok. 240 mln osób, z których 150 mln to chrześcijanie. W Polsce w pielgrzymkach bierze udział 5-7 mln osób rocznie (ponad 15% ludności). Polska jest krajem o wyjątkowo rozwiniętym ruchu pątniczym.

Trzeba sobie wreszcie jasno zdać sprawę z rangi i tradycji pielgrzymowania na ziemiach polskich. Z pewnością pomaga w tym działalność naukowa i twórczość prof. Antoniego Jackowskiego.

Prof. Antoni Jackowski gromadzi dla potrzeb Zakładu Geografii Religii wszelkie "starocie" zwiżane z pielgrzymkami i ośrodkami kultu religijnego: grafiki, oleodruki odpustowe, stare widokówki i zdjęcia z pielgrzymek oraz literature i druki ulotne. Posiadaczy takich skarbów Pan Profesor prosi o kontakt - ul. Grodzka 64, 31-044 Kraków.

Copyright (C) Salwatorianie - Kraków 2000